νεκρική τέχνη

Το ταφικό μνημείο, έκφραση της ν.τ., ανάγεται στους προϊστορικούς χρόνους (ντολμέν, νουραγικά μνημεία κ.ά.). Τις διάφορες μορφές της ν.τ. κωδικοποίησε ο αιγυπτιακός πολιτισμός από την τρίτη χιλιετία π.Χ., κατασκευάζοντας ταφικά μνημεία, υπόγειους τάφους, διακοσμημένες σαρκοφάγους, συνοδεύοντας τον νεκρό με κτερίσματα και καθορίζοντας το τυπικό των νεκρικών πομπών. Οι πυραμίδες, σύμβολα υψηλής λατρείας των νεκρών, ήταν τα μεγαλοπρεπέστερα ταφικά μνημεία της αρχαιότητας, χαρακτηριστικά για τους ισχυρούς αλλά απλούς αρχιτεκτονικούς όγκους και για την υποβλητική πλαστικότητα τους. Οι μινωικοί και μυκηναϊκοί τάφοι ήταν επίσης υπόγειοι, αλλά μικροί και κυκλικοί, με εκφορικούς πέτρινους θόλους σκεπασμένους με χώμα (Θολωτός Τάφος Αγίας Τριάδας στην Κρήτη, Θησαυρός του Ατρέα στις Μυκήνες κ.ά.). Τα ελληνικά ταφικά μνημεία ήταν ακόμα πιο απλά: από την αρχαϊκή ως την ελληνιστική περίοδο διατήρησαν τα σχήματα των ναΐσκων, των στηλών ή των ανάγλυφων πλακών (στήλη της Λευκοθέας, επιτύμβιο ανάγλυφο της Ηγησούς, σαρκοφάγος του Αλέξανδρου κ.ά.). Συχνά τα ταφικά μνημεία ήταν συγκεντρωμένα κατά οικογένειες, όπως στον Κεραμεικό των Αθηνών. Οι Ετρούσκοι προτιμούσαν την εσωτερική διακόσμηση των τάφων, που καλύπτονταν από απλούς χωμάτινους τύμβους και ήταν συγκεντρωμένοι κατά εκατοντάδες, σχηματίζοντας εκτεταμένες νεκροπόλεις. Κάθε τάφος είχε διάφορα υπόγεια δωμάτια (θολωτός τάφος του Καζάλε Μαρίτιμο, 7ος αι. π.Χ.), διακοσμημένα με χαρούμενες μάλλον παρά με πένθιμες σκηνές (τάφος των Λεαινών στην Ταρκυνία). Στις πέτρινες ή πήλινες σαρκοφάγους παριστάνονταν οι νεκροί κατά τρόπο νατουραλιστικό (σαρκοφάγος του Τσερβετέρι, 6ος π.Χ. αιώνας). Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν όλες τις γνωστές μορφές επιτύμβιων μνημείων από τη στήλη έως την τεφροδόχο κάλπη, τον κιονίσκο, την εξέδρα, το μαυσωλείο, και ανέπτυξαν τον τύπο της νεκρικής οδού με συνεχείς σειρές τάφων στις πλευρές των υπατικών οδών (στη Ρώμη οι τάφοι των Σκιπιόνων του 3ου αι. π.Χ., ο τάφος της Καικιλίας Μετέλλης, του 1ου αι.). Οι ομαδικοί τάφοι, κατανεμημένοι κατά εθνικές ή θρησκευτικές ομάδες, ήταν διακοσμημένοι με τοιχογραφίες ή γυψώσεις (υπόγεια, κολουμπάρια, κατακόμβες κ.ά.). Τα μαυσωλεία, καταγόμενα από τον μνημειακό ιωνικό τάφο του βασιλιά Μαυσώλου της Αλικαρνασσού (4ος αι. π.Χ.) είχαν στη Ρώμη κυκλικό σχήμα (μαυσωλεία του Αυγούστου, του Αδριανού, της Ελένης, μαυσωλείο του Διοκλητιανού στο Σπλιτ της Δαλματίας, μαυσωλείο του Θεοδώριχου στη Ραβένα του 6ου αι.). Ο χριστιανισμός μετέβαλε ριζικά τα ταφικά ειδωλολατρικά έθιμα. Μετέτρεψε τα μαυσωλεία σε εκκλησίες, τοποθέτησε τους τάφους κάτω από τα δάπεδα και τους κάλυψε με επιτύμβιες πλάκες - ενεπίγραφες ή ανάγλυφες με τις μορφές των νεκρών. Αργότερα επάνω από τους τάφους τοποθετήθηκε περίοπτη η μορφή του νεκρού σε βάθρο. Άλλοι τάφοι είχαν τοίχωμα ή κόγχη, στολίζονταν με γλυπτά, ζωφόρους, ανάγλυφα και στεγάζονταν με μαρμάρινα κουβούκλια. Η βορειοευρωπαϊκή γοτθική τέχνη πλούτισε τους τάφους με πυραμιδοειδείς διακοσμήσεις και αετώματα. Στην Ισπανία παρουσιάστηκε μια ανατολίζουσα πολυχρωμία. Στην Ιταλία πραγματοποιήθηκαν ακόμα ταφικά συγκροτήματα ειδωλολατρικού τύπου, όπως τα επιτύμβια μνημεία των Σκαλιγέρων στη Βερόνα. Γενικά η ποικιλία των μεσαιωνικών μνημείων είναι μεγάλη. Σημαντικά δείγματα είναι ο τάφος της Ιλάρια ντελ Καρέτο στη Λούκα, έργο του Γιάκοπο ντέλα Κουέρτσια, και ο τάφος του Γκουινταρέλο Γκουινταρέλι στη Ραβένα, του Τούλιο Λομπάρντο. Την εποχή της Αναγέννησης και του μπαρόκ η ν. τ. αποκτά εξαιρετική λαμπρότητα και εκφράζει τη δύναμη και τον πλούτο. Τα μεγάλα ταφικά συγκροτήματα του Μιχαήλ Άγγελου για τον πάπα Ιούλιο B’ στην εκκλησία του Σαν Πιέτρο ιν Βίνκολι στη Ρώμη, του Ντομένικο Φοντάνα για τον Σίξτο E’ στη Σάντα Μαρία Ματζόρε στη Ρώμη, του Μπερνίνι για τον Αλέξανδρο Z’ στον Άγιο Πέτρο της Ρώμης είναι από τα κυριότερα δείγματα. Προς το τέλος του 18ου αι., με την ίδρυση των πρώτων αστικών νεκροταφείων, άρχισαν να κατασκευάζονται εκεί τα επιτύμβια μνημεία των αριστοκρατών και των εύπορων αστικών οικογενειών. Ο νεοκλασικός ρυθμός προσαρμόστηκε εύκολα στη νέα ταφική αρχιτεκτονική, επαναλαμβάνοντας τους τύπους του Κανόβα, του Τόρβαλντσεν και άλλων στα νεκροταφεία όλου του κόσμου. Ο αρχιτεκτονικός εκλεκτικισμός του τέλους του 19ου αι., που γέμισε τα νεκροταφεία με παρεκκλήσια και τις δημόσιες πλατείες με άπειρα αναθηματικά νεκρικά μνημεία, άφησε στομφώδη δείγματα, όπως το μαυσωλείο του Βίκτορα Εμμανουήλ B’ στη Ρώμη, έργο του Τζουζέπε Σακόνι, και μετέδωσε στη σύγχρονη ν τ. τη στερεότυπη ρητορική έκφρασή του, που, μαζί με τον παράγοντα της μαζικής παραγωγής, κατέβασε γενικά το αισθητικό επίπεδο. Από τη σωρεία ωστόσο των μνημείων αυτών πρέπει να διακρίνουμε ορισμένα πρόσφατα ενδιαφέροντα δείγματα, όπως το μνημείο το αφιερωμένο στον Καρλ Λΐμπκνεχτ και στη Ρόζα Λούξεμπουργκ στο Βερολίνο, έργο του Μιες βαν ντερ Ρόε (1926), το κτίριο της Καύσης των νεκρών στο νεκροταφείο της Στοκχόλμης, έργο του Έρικ Γκούναρ Άσπλουντ (1935-40 κ.ά.). Ο επιτάφιος ναΐσκος του Αριστοναύτη, που βρέθηκε το 1864 στον Κεραμεικό, χρονολογείται γύρω στο 310 π.Χ. (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα). Τοιχογραφία αιγυπτιακού τάφου με τις μορφές του νεκρού και της συζύγου του. Το μαυσωλείο του 1ου αι. της Καικίλιας Μέτελλας, στην Αππία Οδό της Ρώμης. Τμήμα του μνημείου του Τζον Σέφιλντ και της συζύγου του Αικατερίνης, έργο του 1717, βρίσκεται στο αβαείο του Γουεστμίνστερ. Ουγγρικό μνημείο για τα θύματα του ναζισμού στο Μάουτχαουζεν, έργο του γλύπτη Αγαμέμνονα Μακρή. Τάφος (14ος-15ος αι.) του Φίλιππου του Τολμηρού? το μνημείο, που κατασκευάστηκε στο γαλλογερμανικό εργαστήριο του Zαv ντε Μαρβίλ, ολοκληρώθηκε από τον γλύπτη Κλάους Σλούτερ (Μουσείο Καλών Τεχνών, Ντιζόν).

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • Ελλάδα - Τέχνη (Βυζάντιο) — Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ Για τους περισσότερους ανθρώπους το Βυζάντιο αντιπροσωπεύει ένα κράτος που επέζησε για σχεδόν 1.200 χρόνια και συνέβαλε σημαντικά στη διάδοση του χριστιανισμού και στη διαφύλαξη του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού πνεύματος. Για… …   Dictionary of Greek

  • σαρκοφάγος — Νεκρική λάρνακα λίθινη ή πήλινη, σε χρήση από την προϊστορική εποχή ως το Μεσαίωνα. Οι πρώτες σ. εμφανίζονται στην Αίγυπτο κατά την 3η π.Χ. χιλιετία: είναι ξύλινες κιβωτιόσχημες, με ζωγραφική ή πλαστική διακόσμηση, ή ανθρωποειδείς με κάλυμμα που… …   Dictionary of Greek

  • Αίγυπτος — I Κράτος της βορειοανατολικής Αφρικής και (σε μικρό μέρος) της δυτικής Ασίας.Συνορεύει στα Δ με τη Λιβύη, στα Ν με το Σουδάν και στα ΒΑ με το Ισραήλ, ενώ βρέχεται στα Β από τη Μεσόγειο θάλασσα και στα Α από την Ερυθρά θάλασσα.Η Α. (αλ… …   Dictionary of Greek

  • Μεξικό — Κράτος του νότιου τμήματος της Βόρειας Αμερικής. Συνορεύει στα Β με τις ΗΠΑ και στα Ν με την Μπελίζ και τη Γουατεμάλα. Βρέχεται στα Δ από τον Ειρηνικό ωκεανό και στα Α από τον κόλπο του Μεξικού.O ποταμός Pίο Γκράντε αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο… …   Dictionary of Greek

  • Σουδάν — Κράτος της Βόρειας Αφρικής. Συνορεύει στα Β με την Αίγυπτο και τη Λιβύη, στα Δ με το Τσαντ και την Κεντροαφρικάνικη Δημοκρατία, στα Ν με το Κόνγκο, την Ουγκάντα και την Κένυα και στα Α με την Αιθιοπία και την Ερυθραία, ενώ το ΒΑ τμήμα της… …   Dictionary of Greek

  • Κορέα, Βόρεια — Επίσημη ονομασία: Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας Έκταση: 120.540 τ. χλμ. Πληθυσμός: 22.224.195 (2002) Πρωτεύουσα: Πιονγκγιάνγκ (2.741.260 κάτ. το 1993)Κράτος της ανατολικής Ασίας, το οποίο καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της κορεατικής χερσονήσου.… …   Dictionary of Greek

  • Κορέα, Νότια — Επίσημη ονομασία: Δημοκρατία της Κορέας Έκταση: 98.480 τ. χλμ. Πληθυσμός: 48.324.000 (2002) Πρωτεύουσα: Σεούλ (9.853.972 κάτ. το 2000)Κράτος της ανατολικής Ασίας, το οποίο καταλαμβάνει το νότιο τμήμα της Κορεατικής χερσονήσου. Συνορεύει με τη… …   Dictionary of Greek

  • τουρκιά — Χώρα της εγγύς Ανατολής. Το ευρωπαϊκό τμήμα της συνορεύει με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία και βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος, τον Εύξεινο Πόντο και την Προποντίδα. Το ασιατικό τμήμα της συνορεύει με την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία, το… …   Dictionary of Greek

  • Πελοπόννησος — I Ιστορική και γεωγραφική περιοχή της Ελλάδας, η νοτιότερη και μεγαλύτερη χερσόνησος της χώρας και η νοτιότερη της Ευρώπης. Εκτείνεται μεταξύ των παραλλήλων 38° 20’ (ακρωτήριο Δρέπανο) και 36° 23’ (ακρωτήριο Ταίναρο) και των μεσημβρινών 210° 10’… …   Dictionary of Greek

  • Μουσείο, Εθνικό Αρχαιολογικό (Αθηνών) — Το κτίριο της οδού Πατησίων 44 που στεγάζει το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας άρχισε να χτίζεται το 1866, υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Παναγή Κάλκου, σε σχέδια του Ludwig Lange. Η αποπεράτωση της πρώτης οικοδομικής φάσης, με ορισμένες… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.